Poezja, czyli pamięć i ocalenie…

Na cyferblacie wskazówki zakurzone. Zapominamy o ludziach. Zapomną i o nas” – takimi słowami rozpoczyna się wiersz „W przemijaniu” Antoniego Hukałowicza, otwierający jego zbiór poetycki „Idąc krawędzią życia”. Antoni Hukałowicz, poeta i prozaik, autor m. in. dzieł: „Poletko wszystkich świętych” i „Długi sen”, debiutował w 1973 roku. Jego utwory nagradzane były w wielu konkursach literackich. Najnowsza książka poety, opublikowana przez Książnicę Podlaską w „Świętojańskiej Serii Poetyckiej”, ukazała się w 2015 roku.

publ_256_0_1450098783

Idąc krawędzią życia” to poetycka podróż przez Podlasie – mityczną, zaśnieżoną krainę, w której życie zatrzymało się na moment, by stoczyć nierówną walkę z historią i przemijaniem. Wiersze Antoniego Hukałowicza przenoszą nas do cichych, zapomnianych, jakby zakurzonych wsi i miasteczek, tak różnych od tętniących nowoczesnością, zabieganych, błyszczących blichtrem i tandetą współczesnych miast. Ale właśnie tam, na podlaskiej wsi, która dla podmiotu lirycznego wierszy Hukałowicza staje się czymś na kształt centrum wszechświata, rozgrywają się najważniejsze wydarzenia. Bo gdzie można znaleźć ocalenie przed przemijaniem jak nie w przestrzeni symbiotycznie związanej z przyrodą, z uprawą roli, z porami roku. pochylony nad skibą w trudzie i znoju otwierał pługiem pory roku.


dzwony nawołują
na posługę Pańską
od świtu
do zmierzchu
w kościelnym orszaku

dźwigał
święte kamienie
rozrzucone na Plebańszczyźnie
pod Żelaznym Mostem
na polach Panerki
gospodarz
osadzony na poletku ziemi
robotnik sezonowy
niwy parafialnej

[Edek Marszał]

Z jednej strony opisane przez poetę wsie i miasteczka wydają się odchodzić w przeszłość, istnieć wyłącznie w pamięci. Lecz z drugiej – istnieją tu i teraz, są na wyciągnięcie dłoni, zapraszają do zamieszkania, odsłaniają przed nami swoje tajemnice. To właśnie tam możliwe są prawdziwe ludzkie wzruszenia i właśnie tam człowiek otwiera się na doświadczenie sacrum: święty Jan, idąc po drewnianym wiejskim moście, niesie kropidło i wodę; podwórkiem chodzi Jezus, a polną miedzą przechadza się Bóg. W wiejskich pejzażach, opisanych przez Hukałowicza, wszystko jest znane, święte, drogocenne, godne ocalenia.


za oknem
pogodna noc

księżyc przysiadł
na konarze gruszy

zboczem
schodzą trzej królowie
niosąc klucze
do ludzkich
serc

[Trzej Królowie]

Ale w świat opisany przez poetę brutalnie wkracza historia i śmierć. Hukałowicz pisze między innymi o wydarzeniach związanych z II wojną światową (wiersz „Olekszyna rok 1940”), o żołnierzu, który walczył pod Tobrukiem i Falaise („Kościany dziadek”), wspomina o likwidacji getta żydowskiego i o wywózkach na daleką Syberię.


mroźny świt
pogonił rzeszę ludzką
na rampę towarową
ożyły składy
milczących wagonów
padły słowa przekleństwa
wypalił nagan
gwizd lokomotywy
ponagla do pośpiechu […]

[Wywózka]

Zbiór wierszy „Idąc krawędzią życia” to książka o ludzkiej potrzebie pamiętania. Na każdej stronie znajdziemy bowiem takie zwroty jak: „pamięć o bliskich” „album pamięci”, „zatopiony w pamięci”, „zapomniana uliczka”. Hukałowicz nawiązuje w ten sposób do pradawnej tradycji, z której narodziła się literatura: już od czasów starożytnych człowiek robił wszystko, by pamiętać ważne dla jego społeczności wydarzenia. Słowo mówione ustąpiło pisanemu. I tak narodziła się literatura – medium ocalające przed zapomnieniem.

A skoro człowiek skazany jest na przemijanie, musi więc zrobić wszystko, by to, co piękne i uniwersalne, przetrwało w pamięci, ocalając nas przed chaosem świata. Właśnie takie zadanie postawił przed sobą Antoni Hukałowicz i wywiązał się z niego znakomicie. Zachęcam do lektury książki „Idąc krawędzią życia”, opublikowanej w piątym cyklu „Świętojańskiej Serii Poetyckiej”.

Marcin Powichrowski

Antoni Hukałowicz, Idąc krawędzią życia, Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego, Białystok, 2015.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s